Category: KURIOZITETE

  • Pse japonezët përdorin çadra edhe kur është diell?

    Pse japonezët përdorin çadra edhe kur është diell?

    Në Japoni, çadrat nuk shërbejnë vetëm për t’u mbrojtur nga shiu apo dielli, por ato janë mjete shpirtërore të afta të thërrasin shpirtra.

    Në shumicën e vendeve të botës, çadrat përdoren thjesht për të mbrojtur njerëzit nga shiu ose për t’u siguruar hije nga dielli. Edhe pse vizitorët në Japoni mund t’i shohin vendasit duke i përdorur për këto arsye, çadrat (sidomos ato tradicionale) kanë një rol shumë më të fuqishëm në kulturën japoneze: ato shihen si enë shpirtërore.

    Sipas Tatsuo Danjyo, Profesor Emeritus i shkencave humane në Universitetin Beppu në prefekturën të Japonisë, tradita japoneze beson se disa objekte  përfshirë çadrat  mund të shërbejnë si yorishiro (objekt që tërheq hyjni ose shpirtra).

    Ky besim është thellësisht i rrënjosur në histori. Çadrat u shfaqën për herë të parë në Japoni mes shekujve IX dhe XI, por në fillim nuk përdoreshin për t’u mbrojtur nga moti; ato ishin simbole të fuqisë shpirtërore ose politike. Çadrat e hershme, si sashikake-gasa me dorezë të gjatë, ishin të rezervuara për figurat fetare dhe politike dhe mbaheshin nga shërbëtorë mbi personat e rëndësishëm.

    Në festivalin Yasurai Matsuri në Kyoto, çadrat e zbukuruara me lule besohet se largojnë sëmundjet dhe të këqijat nga njerëzit.

    “Japonezët priren të kenë një mënyrë animiste të të menduarit,” i tha Danjyo BBC-së. “Forma rrethore e çadrës, që ngjan me formën e shpirtit, dhe doreza, që ngjan me një shtyllë… konsideroheshin si një vend ku shpirti mund të zbriste lehtësisht.”

    Çadrat Kanazawa bëhen me dorë për dy muaj duke përdorur letër të trashë washi, bambu të fortë dhe teknika të veçanta forcimi.

    Që në shekullin XII, sipas Danjyo, çadrat nisën të përdoren nga populli i thjeshtë, dhe ndër shekuj kanë ruajtur rëndësinë e tyre shpirtërore.

    E njëjta rëndësi shpirtërore shfaqet ende në festivale të ndryshme në Japoni sot. Në Yasurai Matsuri në Kyoto, çadrat e stolisura me lule besohet se largojnë sëmundjet. Në Hakata Dontaku në qytetin verior Fukuoka (3-4 maj), parakalojnë platforma gjigante kasaboko; kalimi poshtë tyre thuhet se sjell shëndet dhe fat të mirë.

    Në ishullin Okinoshima të prefekturës K?chi, më 13-16 gusht, banorët krijojnë struktura çadrash të zbukuruara për të strehuar shpirtrat e të vdekurve gjatë festivalit Obon. Çdo dy vjet, natën e 16 gushtit, këto çadra mbahen në një valle rituale rreth një platforme qendrore, duke udhëhequr simbolikisht shpirtrat përsëri në botën shpirtërore.

    Çadrat kanë frymëzuar edhe një nga figurat mbinatyrore më të njohura të Japonisë: Kasa yokai (shpirti i çadrës). Këta shpirtra shfaqen në artin historik, si në veprën Parada e Natës së Mijëra Goblinëve, ku paraqiten sende shtëpiake të braktisura që marrin jetë.

    Zakonisht të paraqitur me një sy të vetëm dhe tipare të çuditshme, kasa yokai pasqyrojnë besimin animist japonez se edhe objektet mund të kenë shpirt, veçanërisht ato që janë përdorur, dashur dhe në fund janë hedhur poshtë.

    Udhëtarët që duan të eksplorojnë historinë dhe mjeshtërinë e çadrave tradicionale japoneze mund ta bëjnë këtë përmes punëtorive dhe muzeve në mbarë vendin.

    Prandaj, herën tjetër që do të hapësh një çadër në Japoni, sidomos një wagasa tradicionale, kujto se mund të bëjë më shumë se thjesht të të mbrojë nga shiu.

  • Dikur ‘majmuni i vetmuar’, tanimë duket se ka gjetur lumturinë e tij – është ‘kapur duke u puthur me shoqen e tij’

    Dikur ‘majmuni i vetmuar’, tanimë duket se ka gjetur lumturinë e tij – është ‘kapur duke u puthur me shoqen e tij’

    Ai u bë viral pasi u ngacmua dhe u shmang nga shokët e tij të kafazit, duke “gjetur ngushëllim” në lodrën e tij të butë.

    Por tani duket se Punch, makaku viral, ka gjetur lumturinë e tij.

    Majmuni i famshëm, i cili jeton në Kopshtin Zoologjik të Qytetit Ichikawa të Japonisë, është fotografuar duke u puthur, përqafuar dhe luajtur me dashuri me një “makakë femër” që besohet se quhet Momo-chan.

    Dyshja u kap duke u argëtuar së bashku në klipet e postuara në X dhe TikTok, me lodrën e famshme të Punch që u shfaq gjithashtu.

    Punch dhe Momo-chan u panë duke kërcyer, përqafuar dhe ndjekur njëri-tjetrin në një seri videosh – duke sugjeruar se magjia e vetmisë së Punch më në fund ka mbaruar.

    Punch pushtoi zemrat e miliona njerëzve në mbarë botën në fillim të këtij viti pasi u shfaq duke kërkuar ngushëllim te një majmun lodër pas refuzimit nga makakët e tjerë në kafazin të cilit iu bashkua.

  • Ndryshimi i klimës po na i zgjat ditët, a duhet të shqetësohemi?

    Ndryshimi i klimës po na i zgjat ditët, a duhet të shqetësohemi?

    Aktiviteti njerëzor është përgjegjës për ngadalësimin e rrotullimit të Tokës dhe zgjatjen e ditëve, sipas një studimi të ri.

    Ndryshimi i klimës po e ngadalëson rrotullimin e planetit me një shpejtësi “të paparë” krahasuar me 3.6 milionë vitet e fundit – ndërsa shkencëtarët paralajmërojnë se ditët tona po bëhen më të gjata.

    Hulumtimet kishin treguar më parë se si shkrirja e shtresave të akullit polar dhe akullnajave malore po rrit nivelin e detit dhe po ngadalëson rrotullimin e Tokës .

    Ndërsa uji i shkrirë përhapet nga polet drejt ekuatorit, efekti i tij është i ngjashëm me një patinator artistik që rrotullohet më ngadalë pasi shtrin krahët.

    “Ajo që mbeti e paqartë ishte nëse ka pasur periudha më të hershme kur klima e ka rritur gjatësinë e ditës me një ritëm po aq të shpejtë”, thotë Mostafa Kiani Shahvandi i departamentit të meteorologjisë dhe gjeofizikës në Universitetin e Vjenës.

    Një hulumtim i ri nga Universiteti i Vjenës dhe ETH Zurich ka arritur të rindërtojë luhatjet e lashta të gjatësisë së ditës duke përdorur mbetjet fosile të organizmave detarë njëqelizorë të quajtur foraminifera bentike.

    Përbërja kimike e fosileve të foraminiferave mund të nxjerrë përfundime për luhatjet e nivelit të detit, duke i ndihmuar shkencëtarët të nxjerrin ndryshimet përkatëse në gjatësinë e ditës.

    Hulumtimet e mëparshme treguan se nga viti 2000 deri në vitin 2020, ditët tona u zgjatën me 1.33 milisekonda për shekull për shkak të faktorëve që lidhen me klimën. Në studimin e ri, të botuar në Journal of Geophysical Research: Solid Earth , shkencëtarët zbuluan se kjo “rritje e shpejtë” e gjatësisë së ditës është e pashembullt gjatë 3.6 milion viteve të fundit.

    “Rritja e shpejtë aktuale e gjatësisë së ditës mund t’i atribuohet kryesisht ndikimeve njerëzore”, thotë Benedikt Soja, profesor i Gjeodezisë Hapësinore në ETH Zurich.

    Pse ditët më të gjata mund të jenë problem

    Soja paralajmëron se ndryshimi i klimës parashikohet të ndikojë në gjatësinë e ditës edhe më fort se hëna deri në fund të shekullit të 21-të.

    Ndërsa këto ndryshime janë vetëm milisekonda dhe do të jenë të padukshme për njerëzit, ato mund të shkaktojnë probleme të përhapura në një botë të dominuar nga teknologjia. Matjet e sakta të kohës janë thelbësore për sistemet kompjuterike si GPS dhe navigimi në hapësirë, të cilat përdorin kohën atomike bazuar në frekuencën e atomeve të caktuara.

    Këto ndryshime nuk ka gjasa të ndikojnë në biologjinë njerëzore, siç është gjumi dhe ritmi cirkadian.

    Nëse bota vazhdon të ngrohet për shkak të emetimeve që bllokojnë nxehtësinë, shkencëtarët parashikojnë se ndryshimi i klimës mund ta rrisë gjatësinë e një dite me 2.62 milisekonda deri në fund të shekullit. 

  • Lulja e vjollcës, simbol i pranverës dhe i Ditës së Verës

    Lulja e vjollcës, simbol i pranverës dhe i Ditës së Verës

    Lulja e vjollcës, e njohur edhe si viola, manushaqe apo vjollcë, është një nga lulet më të dashura të pranverës në trojet shqiptare. Ajo shfaqet herët në stinën e ngrohtë dhe shpesh konsiderohet shenja e parë që dimri po largohet dhe pranvera po vjen.

    Simbol i Ditës së Verës

    Në traditën shqiptare, vjollca lidhet ngushtë me Dita e Verës, një festë e lashtë që shënon ardhjen e pranverës. Në shumë zona të Shqipërisë dhe Kosovës, njerëzit dikur dilnin në natyrë për të mbledhur manushaqe të egra, të cilat vendoseshin në shtëpi si simbol gëzimi, gjallërie dhe fillimi të ri.

    Aroma e saj e lehtë dhe ngjyra vjollcë e butë e kanë bërë këtë lule një nga simbolet më poetike të pranverës në folklorin shqiptar.

    Origjina dhe emri shkencor

    Vjollca njihet me emrin shkencor Viola albanica. Kjo specie është përshkruar dhe klasifikuar në vitin 1896 nga botanisti italian Antonio Baldacci, i cili e identifikoi si një specie tipike dhe autoktone shqiptare.

    Kjo do të thotë se kjo lule është pjesë e trashëgimisë natyrore të rajonit tonë, duke u rritur kryesisht në zona malore dhe në vende me tokë të freskët e të lagësht.

    Karakteristikat e lules

    Vjollca është një lule e vogël, por shumë elegante. Disa nga tiparet e saj janë:

    • Ngjyra vjollcë ose purpur e thellë
    • Aromë e ëmbël dhe e butë
    • Lulëzon herët në pranverë
    • Rritet shpesh në livadhe, pyje dhe vende me hije

    Pavarësisht përmasave të vogla, ajo është një nga lulet më simbolike të natyrës shqiptare.

    Një simbol i bukurisë së thjeshtë

    Në kulturën shqiptare, vjollca shpesh përfaqëson thjeshtësinë, pastërtinë dhe bukurinë natyrore. Prandaj, ajo përmendet edhe në poezi, këngë dhe tregime popullore.

    Sot, edhe pse traditat kanë ndryshuar, lulja e vjollcës mbetet një nga simbolet më të bukura të pranverës dhe të natyrës shqiptare, duke kujtuar lidhjen e hershme të njerëzve me tokën dhe stinët.

  • Hiqni erën e pakëndshme të cigareve nga shtëpia me këtë metodë të lehtë

    Hiqni erën e pakëndshme të cigareve nga shtëpia me këtë metodë të lehtë

    Era e cigareve shpesh përthithet në tepihë, perde dhe sipërfaqe të tjera, duke lënë një aromë të pakëndshme në shtëpi edhe pasi dhomat ajrosen.

    Një mënyrë e thjeshtë për ta larguar këtë erë është përdorimi i uthullës së bardhë të verës. Përzieni uthullën me ujë të ngrohtë në raport 1:1 dhe pastroni sipërfaqet që kanë qenë të ekspozuara ndaj tymit.

    Gjithashtu, mund të lini një filxhan me uthull në dhomë gjatë natës. Në mëngjes do të vini re se aroma e tymit është shumë më e dobët ose është zhdukur.

  • Si ndikon natyra në psikikën e njeriut dhe pse na bën të ndihemi më mirë

    Si ndikon natyra në psikikën e njeriut dhe pse na bën të ndihemi më mirë

    Si ndikon natyra në gjendjen psikike të njeriut?

    Në një botë gjithnjë e më të zhurmshme dhe të mbushur me stres, shumë njerëz po kërkojnë mënyra për të përmirësuar mirëqenien e tyre mendore. Një nga mënyrat më të thjeshta dhe më efektive është kontakti me natyrën. Studime të shumta në fushën e Psikologji tregojnë se qëndrimi në ambiente natyrore ka ndikim të drejtpërdrejtë në përmirësimin e gjendjes psikike të njeriut.

    Redukton stresin dhe ankthin

    Kalimi i kohës në natyrë, si ecjet në park, male apo pranë ujit, ndihmon në uljen e nivelit të stresit dhe ankthit. Zhurma e qytetit, trafiku dhe rutina e përditshme shpesh lodhin mendjen, ndërsa ambientet natyrore krijojnë një ndjenjë qetësie dhe relaksi.

    Përmirëson humorin dhe energjinë

    Drita natyrale e diellit dhe ajri i pastër ndikojnë pozitivisht në humor. Shumë njerëz raportojnë se ndihen më të qetë, më të lumtur dhe më energjikë pasi kalojnë kohë në natyrë, edhe nëse bëhet fjalë për një shëtitje të shkurtër.

    Ndihmon përqendrimin dhe kreativitetin

    Kontaktet me natyrën mund të rrisin përqendrimin dhe kreativitetin. Personat që kalojnë më shumë kohë në ambiente të gjelbra shpesh kanë më shumë qartësi mendore dhe ide të reja.

    Forcon shëndetin mendor

    Natyra luan rol të rëndësishëm në ruajtjen e shëndetit mendor. Aktivitetet si ecja, vrapi apo thjesht ulja në një park mund të ndihmojnë në përmirësimin e mirëqenies psikologjike dhe në uljen e lodhjes mendore.

    Një terapi natyrale për të gjithë

    Në fund, natyra mund të konsiderohet një “terapi natyrale” që është e disponueshme për të gjithë. Edhe disa minuta në ditë në një ambient të gjelbër mund të bëjnë ndryshim të madh në mënyrën se si ndihemi.

    Në një kohë kur teknologjia dhe ritmi i shpejtë i jetës na largojnë nga ambientet natyrore, rikthimi tek natyra mund të jetë një nga mënyrat më të mira për të ruajtur balancën emocionale dhe mendore.

  • Rekord i pazakontë, maratonë e zhvilluar mbi 3 mijë metra nën tokë në Suedi

    Rekord i pazakontë, maratonë e zhvilluar mbi 3 mijë metra nën tokë në Suedi

    Një grup vrapuesish zhvilluan një ngjarje të çertifikuar në një thellësi mbi 3,000 metra nën tokë, duke u siguruar atyre një rekord botëror Guinness.

    Maratona u zhvillua në Garpenberg të Suedisë dhe paraqiti 55 vrapues nga 18 vende.

    Pista ishte 3,669 metra nën tokë.

    Guinness vuri në dukje se thellësia është midis lartësisë së ujëvarës më të lartë në botë, Angel Falls, dhe malit më të lartë në Mbretërinë e Bashkuar të njohur si Ben Nevis.

    Vrapuesit duhej të mbanin fenerë për të garuar në këtë garë, e cila përmbante 11 xhiro dhe mblodhi rreth 1 milion dollarë për bamirësi.

    “Është vapë, ka lagështirë, ka pak pluhur, por jemi mirë”, tha një nga konkurrentët për Guinness World Records.

    Eventi ishte një sipërmarrje e përbashkët midis kompanive BecomingX, ICMM dhe Boliden.

  • Pse është kaq e rëndësishme Ngushtica e Hormuzit?

    Pse është kaq e rëndësishme Ngushtica e Hormuzit?

    Rreth 3,000 anije në muaj kalojnë normalisht nëpër Ngushticën e Hormuzit në Lindjen e Mesme, duke e bërë atë një nga rrugët më të rëndësishme detare në botë për tregtinë e energjisë.

    Kjo ngushticë është kanali më i ngarkuar i transportit të naftës në botë, pasi rreth 20% e naftës globale kalon përmes saj çdo ditë. Ajo është gjithashtu mjaftueshëm e thellë për të lejuar kalimin e tankerëve më të mëdhenj të naftës bruto.

    The battle for the Strait of Hormuz is coming. Here's how it will shape up,  and what Britain can do

    Rruga detare përdoret nga disa prej prodhuesve më të mëdhenj të energjisë në rajon, përfshirë Irani, Iraku, Kuvajti, Katari, Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe.

    Megjithatë, lufta në rajon ka ulur ndjeshëm trafikun detar në këtë zonë. Sipas United Kingdom Maritime Trade Operations, janë raportuar 13 anije të sulmuara që nga fillimi i konfliktit.

    Situata ka ndikuar edhe në tregjet globale të energjisë. Çmimi i naftës u rrit mbi 100 dollarë për fuçi, përpara se deklaratat e Donald Trump se lufta ishte “pothuajse e përfunduar” të çonin në një rënie të çmimit në rreth 90 dollarë për fuçi, megjithëse kjo mbetet ende mbi nivelet para luftës.

    Ngadalësimi i trafikut përmes Ngushtica e Hormuzit ka ngritur shqetësime globale, pasi çdo ndërprerje në këtë rrugë strategjike mund të rrisë çmimet e energjisë, transportit dhe prodhimit në mbarë botën.

  • 45 vjet nga demonstrata studentore e 11 marsit

    45 vjet nga demonstrata studentore e 11 marsit

    Sot janë bërë 45 vjet nga demonstratat studentore të vitit 1981.

    Protesta spontane e studentëve të Kosovës, të cilat u mbajtën në Prishtinë më 4 mars 1981 për kushte më të mira në mensën e studentëve, e cila ishte shtypur me dhunë nga policia, nxiti demonstratën e organizuar të studentëve më 11 mars, e cila po ashtu u shtyp me dhunë dhe u paraburgosën disa studentë.

    Më këtë nisi edhe zinxhiri i demonstratave ’81.

    Demonstratat e vitit 1981, më 11 mars, mandej më 24 mars, si dhe më 1 e 2 prill, ndodhën me tërë masivitetin, duke inkuadruar më në fund në mesin e studentëve edhe klasën punëtore atë kohë.

    Ato pasuan me tubimet e njohura si “Demonstratat e Punëtorëve”, në të cilat punëtorët kërkonin lirimin e studentëve të burgosur.
  • Horoskopi ditor – 11 Mar 2026

    Horoskopi ditor – 11 Mar 2026

    Horoskopi për sot – 11 Mars ✨⬇️

    ♈ Dashi

    Sot do të ndiheni plot energji dhe motivim për të realizuar planet tuaja. Mund të merrni një vendim të rëndësishëm që lidhet me punën ose me jetën personale. Kujdes me nxitimin në komunikim, sepse dikush mund ta keqkuptojë qëllimin tuaj.

    ♉ Demi

    Ditë që kërkon qetësi dhe durim. Mund të përballeni me disa emocione të forta, sidomos në marrëdhënie familjare. Një bisedë e sinqertë do të ndihmojë për të sqaruar situatat.

    ♊ Binjakët

    Komunikimi është pika juaj më e fortë sot. Mund të merrni një lajm të mirë ose një mundësi që lidhet me punën apo një projekt të ri. Mos hezitoni të ndani idetë tuaja.

    ♋ Gaforrja

    Sot do të mendoni më shumë për stabilitetin financiar. Mund të bëni plane për kursime ose për një investim të vogël. Në mbrëmje mund të kaloni kohë të qetë me familjen.

    ♌ Luani

    Një ditë ku mund të jeni në qendër të vëmendjes. Puna dhe përpjekjet tuaja mund të vlerësohen nga njerëzit përreth. Në dashuri mund të ketë një surprizë të këndshme.

    ♍ Virgjëresha

    Rutina e përditshme mund t’ju lodhë pak sot. Mundohuni të gjeni kohë për pushim dhe për gjërat që ju qetësojnë. Kujdes edhe me shëndetin dhe stresin.

    ♎ Peshorja

    Miqtë dhe rrethi shoqëror do të kenë rol të rëndësishëm sot. Një takim apo një ftesë e papritur mund t’ju sjellë një mundësi të re ose një moment të bukur.

    ♏ Akrepi

    Sot mund të përballeni me një sfidë në punë, por me vendosmëri dhe durim do ta kaloni. Mos u dorëzoni lehtë, sepse rezultati mund të jetë më i mirë se sa e prisni.

    ♐ Shigjetari

    Ditë e mirë për të menduar për të ardhmen dhe për plane të reja. Mund të lindë një ide që do t’ju motivojë për një projekt ose ndryshim në jetën tuaj.

    ♑ Bricjapi

    Puna mund t’ju marrë shumë energji sot. Mundohuni të organizoni më mirë kohën dhe të mos merrni shumë përgjegjësi njëkohësisht.

    ♒ Ujori

    Marrëdhëniet personale janë në fokus. Një bisedë e hapur me një person të rëndësishëm për ju mund të sjellë qartësi dhe mirëkuptim.

    ♓ Peshqit

    Sot është një ditë e mirë për t’u fokusuar tek shëndeti dhe mirëqenia. Organizoni më mirë detyrat e përditshme dhe gjeni kohë edhe për pushim.